"Üç teklif aldık; biri diğerinin üç katı, biri yarısı. Hangisini seçeceğiz?" Bu soruyu sık duyuyoruz ve çoğu zaman cevap fiyatta değil, tekliflerin neyi kapsadığında saklı. Bir web sitesi yaptırırken dikkat edilmesi gerekenlerin büyük kısmı tasarım zevkiyle ilgili değildir: Alan adı kimin adına kayıtlı olacak, kaynak kod size teslim edilecek mi, yayından sonra bir sorun çıktığında kimi arayacaksınız? Bu sorular sözleşme imzalanmadan sorulmazsa, iki yıl sonra ajansı değiştirmek istediğinizde ya da ekip dağıldığında can sıkıcı sürprizlere dönüşür.
Aşağıdaki 15 soruyu, ister ajansla ister serbest çalışan bir geliştiriciyle görüşün, ilk toplantıdan önce yanınıza alın. Her sorunun altında neden önemli olduğunu ve iyi bir cevabın neye benzediğini kısaca yazdık.
Kapsam ve süreç
1. Teklif tam olarak neleri kapsıyor, neleri kapsamıyor?
Sayfa sayısı, tasarım revizyon hakkı, içerik girişi, çok dil, form sayısı, blog, entegrasyonlar, hosting ve alan adı... İki teklifi karşılaştırmanın tek yolu kalemleri yan yana koymaktır. "Kurumsal site" başlıklı tek satırlık bir teklif karşılaştırılamaz. İyi cevap: Kalem kalem yazılmış bir kapsam belgesi ve kapsam dışı işlerin açıkça listelenmesi. Maliyeti hangi kalemlerin belirlediğini kurumsal web sitesi fiyatları yazımızda anlattık.
2. Süreç hangi aşamalardan oluşuyor ve her aşamada benden ne bekleniyor?
Projelerin gecikmesinin en yaygın nedeni müşteri tarafında içerik, görsel veya onayın beklenmesidir. Ajans hangi aşamada sizden ne istediğini baştan söylerse takvim gerçekçi olur. İyi cevap: Aşamaları (keşif, tel çerçeve, tasarım, geliştirme, içerik girişi, test, yayın) ve her aşamadaki teslim/onay noktalarını gösteren bir takvim. İçerik hazırlığını kolaylaştırmak için kurumsal site sayfa ve içerik planı rehberimizden yararlanabilirsiniz.
3. Hangi altyapıyla çalışıyorsunuz ve neden bu proje için onu öneriyorsunuz?
Bazı ekipler her projeyi aynı araçla yapar; bu tek başına kötü değildir ama önerinin sizin ihtiyacınıza dayanması gerekir. İyi cevap: İhtiyacınıza göre gerekçelendirilmiş bir öneri ve alternatiflerin neden elendiği. WordPress ile özel yazılım arasındaki farkları ayrı bir karşılaştırma yazısında ele aldık.
4. Tasarım özel mi hazırlanacak, yoksa hazır bir tema mı kullanılacak?
İkisi de meşru seçeneklerdir; ama ne aldığınızı bilmeniz gerekir. Hazır tema kullanılacaksa lisansın sizin projeniz için alınıp alınmadığını ve güncellemelerin nasıl yapılacağını sorun. İyi cevap: Açık bir yanıt ve tema kullanılıyorsa adı, lisans belgesi. Konunun ayrıntıları için hazır tema mı özel tasarım mı yazımıza bakabilirsiniz.
Sahiplik ve erişimler
Bu bölüm listenin en kritik kısmıdır. Projelerde gördüğümüz en pahalı sorunlar kötü tasarımdan değil, sahipliğin belirsiz kalmasından çıkar.
5. Alan adı kimin adına kayıtlı olacak?
Alan adı, şirketinizin dijital adresidir. Ajansın veya geliştiricinin kişisel hesabında, onun adına kayıtlı bir alan adı, ilişki bozulduğunda en büyük kaldıraç hâline gelir. İyi cevap: Alan adının şirketiniz adına, sizin erişebildiğiniz bir hesapta kayıtlı olması. Ajans yönetimi üstlenecekse bile sahiplik bilgileri sizde kalmalı. Uzantı seçimi ve tescil konusunu alan adı seçimi yazımızda anlattık.
6. Hosting hesabı kimin üzerinde olacak?
İki model vardır: Hosting sizin adınıza açılır ve ajansa erişim verilir ya da ajans kendi sunucusunda barındırır. İkincisi kolaylık sağlar ama ayrılık durumunda sitenin nasıl taşınacağı sözleşmede yazmalıdır. İyi cevap: Hangi model seçilirse seçilsin, sitenin tam yedeğini (dosyalar ve veritabanı) talep ettiğinizde makul sürede teslim etme taahhüdü. Hosting paketinin türü (paylaşımlı, VPS, bulut) de sitenin hızını ve güvenliğini etkiler; teklifte hangisinin önerildiğini ve nedenini sorun.
7. Kaynak kod ve tasarım dosyaları bize teslim edilecek mi?
Özellikle özel yazılımda bu soru hayati önemdedir. Kaynak kodun kullanım ve değiştirme hakkının size ait olup olmadığı, tasarım dosyalarının (ör. Figma) paylaşılıp paylaşılmayacağı sözleşmede açıkça yazmalıdır. İyi cevap: Teslim kapsamında kaynak kod, veritabanı yapısı, kurulum notları ve tasarım dosyalarının yer alması. Hukuki ayrıntılar için bir hukukçuya danışmanızı öneririz; bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir.
8. Yönetici hesapları, Search Console ve Analytics kimin olacak?
Sitenin yönetim paneli, Google Search Console, Google Analytics, Google İşletme Profili, Tag Manager ve reklam hesapları şirketinizin bir hesabında açılmalı; ajansa kullanıcı olarak erişim verilmelidir. Search Console'da sahip, tam kullanıcı ve kısıtlı kullanıcı gibi farklı yetki seviyeleri vardır; Analytics'te de erişim hesap ya da mülk düzeyinde verilebilir. İyi cevap: "Hesaplar sizin adınıza açılacak, biz kullanıcı olarak ekleneceğiz." Ajans ayrıldığında yapmanız gereken tek şey kullanıcıyı silmek olmalı.
Kalite ve teknik ayrıntılar
9. Site mobilde, farklı tarayıcılarda ve hız açısından nasıl test edilecek?
Ziyaretçilerin önemli bir kısmı telefondan gelir ve Google siteleri mobil sürümleri üzerinden değerlendirir. İyi cevap: Gerçek cihazlarda test, hız ölçümü (ör. PageSpeed Insights) ve kabul kriterlerinin baştan konuşulması. Hangi tarayıcı ve cihazlarda test yapılacağı listelenmeli; "her yerde çalışır" ifadesi ölçülebilir bir taahhüt değildir.
10. SEO açısından hangi temel işler kapsamda?
"SEO uyumlu" ifadesi tek başına bir şey anlatmaz. Sayfa başlıkları ve açıklamaları, temiz URL yapısı, XML site haritası, yönlendirmeler, yapısal veri ve Search Console kurulumu kapsamda mı? Mevcut bir siteniz varsa eski URL'lerin yenilerine yönlendirilmesi planlanıyor mu? İyi cevap: Yapılacak işlerin listesi. Google'ın kendi rehberi de SEO hizmeti alırken yapılacak değişikliklerin ve gerekçelerinin açıkça paylaşılmasını istemenizi önerir. Ayrıntılı liste için teknik SEO kontrol listemize bakabilirsiniz.
11. KVKK ve çerez yönetimi için ne yapılacak?
Formlar, analiz araçları ve reklam etiketleri kişisel veri işler. Aydınlatma metni, çerez bildirimi ve tercih paneli kimin sorumluluğunda? İyi cevap: Teknik altyapının (çerez paneli, form onay kutuları) ajans tarafından kurulması; metinlerin sizin ve hukukçunuzun onayıyla hazırlanması. Yapılacakları KVKK uyumlu web sitesi kontrol listemizde topladık.
12. Güvenlik ve yedekleme nasıl sağlanacak?
SSL sertifikası, otomatik yedek, yönetim paneli için güçlü parola ve iki adımlı doğrulama, form spam koruması... Bunların hangileri kurulumda yapılıyor, hangileri bakımın parçası? İyi cevap: Yedeklerin nerede, ne sıklıkla alındığı ve geri yüklemenin test edilip edilmediği konusunda net bilgi.
Yayın sonrası ve sözleşme
13. Yayından sonra garanti ve destek süresi ne kadar?
Yayından sonraki ilk haftalarda küçük hatalar çıkması normaldir. Bu hataların hangi süre içinde ücretsiz düzeltileceği belli olmalı. İyi cevap: Belirli bir garanti süresi ve bu sürede hangi tür sorunların kapsandığı (hata düzeltme kapsamda; yeni özellik kapsam dışı gibi).
14. Bakım hizmeti veriyor musunuz ve neleri kapsıyor?
Bir web sitesi yayına alındığı gün bitmez; yazılım güncellemeleri, yedekler, güvenlik takibi ve içerik değişiklikleri devam eder. İyi cevap: Bakım kapsamının, yanıt süresinin ve aylık/yıllık bedelin ayrı bir belge hâlinde sunulması. Bakımın zorunlu olup olmadığını ve sözleşmenin nasıl sonlandırılacağını da sorun.
15. Ödeme planı nasıl ve sözleşme nasıl sonlandırılır?
Tüm bedelin peşin istenmesi de, işin sonunda tek seferde ödenmesi de taraflardan birini riske atar. Aşama bazlı ödeme hem sizi hem ekibi korur. İyi cevap: Aşamalara bağlı ödeme planı, ek iş taleplerinin nasıl fiyatlanacağı ve sözleşmenin herhangi bir aşamada sona ermesi durumunda yapılmış işin ve dosyaların nasıl teslim edileceği.
Görüşmeye hazırlıklı gitmek: Sizin vermeniz gereken cevaplar
Soru sormak tek yönlü bir iş değildir. Ajansın size doğru teklif verebilmesi için sizin de bazı sorulara cevap hazırlamanız gerekir. Bu hazırlık, aldığınız tekliflerin birbiriyle karşılaştırılabilir olmasını da sağlar; çünkü herkes aynı bilgiden yola çıkar.
- Sitenin hedefi: Siteden ne bekliyorsunuz? Teklif talebi, telefon araması, bayi başvurusu, iş başvurusu ya da yalnızca kurumsal tanıtım. Hedef tek cümleyle yazılabilmeli.
- Hedef ziyaretçi: Siteyi kim ziyaret edecek? Satın alma uzmanı, son kullanıcı, yurt dışındaki bir distribütör? Dil ve içerik derinliği buna göre değişir.
- Beğendiğiniz ve beğenmediğiniz örnekler: Rakiplerinizden ve başka sektörlerden üçer site. "Neden beğendiniz?" sorusuna verdiğiniz cevap, tasarımcı için logo dosyasından daha değerli bir bilgidir.
- Mevcut durum: Mevcut bir site varsa adresi, hangi sayfaların trafik aldığı ve erişim bilgilerinin kimde olduğu.
- İçerik hazırlığı: Metinler, fotoğraflar ve referans listesi hazır mı, yoksa ajanstan içerik desteği de mi bekliyorsunuz?
- Bütçe aralığı ve takvim: Kesin bir rakam vermek zorunda değilsiniz ama bir aralık paylaşmak, ajansın size uygun kapsamı önermesini kolaylaştırır. Takvimde sabit bir tarih varsa (fuar, açılış, kampanya) baştan söyleyin.
- Karar verici: Tasarım ve içerik onayını kim verecek? Onay zinciri uzadıkça süreç de uzar; tek bir sorumlu kişi belirlemek projeyi hızlandırır.
Görüşmede dikkat edilecek uyarı işaretleri
- Garantili sıralama vaadi: "İlk sayfada sizi çıkarırız" gibi sözler. Kimse Google'daki sıralamayı garanti edemez.
- Kapsamsız tek satırlık teklif: Neyin dahil olduğu yazmıyorsa, neyin dahil olmadığı da tartışmaya açıktır.
- Alan adı ve hesapların ajans üzerinde tutulması konusunda ısrar: Kolaylık sağlamak başka, sahipliği vermemek başka.
- Örnek iş gösterememe: Yayındaki işleri canlı olarak, telefonda açıp gezin.
- İçerik konusunun hiç sorulmaması: Size ne anlatmak istediğinizi sormayan bir ekip, siteyi şablona göre doldurur.
- Aşırı düşük fiyat: Diğer tekliflerin çok altında bir rakam, genellikle kapsamın eksik olduğu ya da sonradan ek ücret çıkacağı anlamına gelir.
Teklifleri yan yana koymak için basit bir tablo
Aldığınız teklifleri aşağıdaki gibi bir tabloyla karşılaştırırsanız karar çok daha kolaylaşır. Her hücreye "var / yok / belirsiz" yazmanız yeterlidir; "belirsiz" olanları firmaya geri sorun.
| Kriter | Teklif A | Teklif B | Teklif C |
|---|---|---|---|
| Kalem kalem kapsam | |||
| Alan adı ve hosting sizin adınıza | |||
| Kaynak kod ve dosya teslimi | |||
| Google hesapları sizde | |||
| Mobil ve hız testi | |||
| SEO temel işleri listelenmiş | |||
| KVKK/çerez altyapısı | |||
| Garanti süresi | |||
| Bakım kapsamı ve bedeli ayrı | |||
| Aşamalı ödeme |
Sık Sorulan Sorular
Ajans mı, serbest çalışan mı?
İkisi de iyi iş çıkarabilir. Serbest çalışanlarla genellikle daha doğrudan ve esnek iletişim kurulur; ajanslarda ise tasarım, yazılım ve içerik için ayrı uzmanlar ve süreklilik daha olasıdır. Asıl belirleyici, yukarıdaki sorulara verilen cevaplardır.
Sözleşme yapmadan çalışmak mümkün mü?
Mümkün ama önermiyoruz. Küçük projelerde bile kapsamı, teslimleri, sahipliği ve ödeme planını yazılı hâle getiren kısa bir sözleşme, iki tarafı da korur.
Ajans hesaplara erişim isterse vermeli miyiz?
Evet, ama kendi şifrenizi paylaşarak değil; ajansı ilgili araçlara ayrı bir kullanıcı olarak ekleyerek. Böylece iş bittiğinde erişimi kaldırmak tek tıklık bir işlem olur ve kimin ne yaptığı kayıt altında kalır.
Mevcut sitemizin ajansı yanıt vermiyor, ne yapabiliriz?
Önce alan adı ve hosting hesaplarının kimde olduğunu tespit edin. Alan adı sizin adınıza kayıtlıysa kayıt firmasından hesabınızı doğrulayarak erişim alabilirsiniz. Sonra sitenin tam yedeğini almak öncelikli adımdır. Bu durumda yaşanan süreç, yeni projede neden yukarıdaki soruların sorulması gerektiğini en iyi gösteren örnektir.
Bu soruların hepsine olumlu cevap veren biri yoksa?
Bazı cevaplar "duruma göre" olabilir ve bu normaldir. Önemli olan konunun açıkça konuşulması ve sözleşmeye yazılmasıdır. Sahiplik ve erişimlerle ilgili 5–8. sorularda ise taviz vermemenizi öneririz.
Kaç teklif almak yeterli?
Genellikle üç teklif, piyasayı anlamak ve kapsam farklarını görmek için yeterlidir. Daha fazlası çoğu zaman karar vermeyi kolaylaştırmaz, yalnızca süreci uzatır.
Sonuç
Doğru ekibi seçmek, en güzel portfolyoyu seçmekten çok, en net cevapları vereni seçmektir. Bu 15 soruyu teklif aşamasında sormak, sitenin yalnızca yayına çıkmasını değil, yıllarca sizin kontrolünüzde kalmasını sağlar.
Nexova Studio olarak web geliştirme projelerimizde alan adı, hosting ve Google hesaplarının müşteri adına açılmasını standart kabul ediyoruz. Bu soruları bize de sormak isterseniz iletişim sayfamızdan bir görüşme planlayabilirsiniz.
